Avrupa Güney Gözlemevi (ESO), Şili’deki Atacama Çölü’nde inşa edilmekte olan ve tamamlandığında dünyanın en büyük optik/kızılötesi teleskobu unvanını alacak Aşırı Büyük Teleskop’un (ELT) ilk döndürme testinin başarıyla tamamlandığını açıkladı. 6 Temmuz 2026 tarihinde yapılan açıklamada, yapının mevcut durumunda 3.500 ton ağırlığındaki gövdesinin kendi ekseni etrafında ilk dönüşünü gerçekleştirdiği belirtildi.
Test Süreci ve Yapım Aşaması
Cerro Armazones dağında inşa edilen teleskobun dönüş testi, ESO ve yapımından sorumlu Ace/Cimolai konsorsiyumu ekipleri tarafından gerçekleştirildi. Mühendisler, ilk aşamada yapıyı manuel olarak birkaç santimetre hareket ettirerek sistemin serbest hareket edebilme yeteneğini doğruladılar. Bu kontrolün ardından yardımcı motorlar devreye girerek dikey eksen etrafında tam bir dönüş sağlandı.
Hidrostatik Destek Sistemi Kullanımı
Metal parçaların birbirine sürtünmesini azaltmak amacıyla projede hidrostatik destek sistemi uygulandı. Dev yapının, sürtünmeyi minimize etmek için yalnızca 80 mikrometre kalınlığındaki bir yağ tabakası üzerinde kayarak hareket ettirildiği ifade edildi.
Beklenen Ağırlık Artışı
Henüz aynaları ve bilimsel enstrümanları monte edilmemiş olan yapının mevcut ağırlığı 3.500 ton olarak bildirildi. Montaj işlemlerinin tamamlanmasıyla birlikte bu ağırlığın 4.600 tona ulaşması bekleniyor.
Teleskobun Teknik Özellikleri
Teleskobun öne çıkan teknik özellikleri arasında; ana ayna (M1) olarak adlandırılan 39 metre çapındaki ayna, 798 altıgen segmentten oluşacak. Uyarlamalı ayna (M4), atmosferik türbülans nedeniyle oluşan görüntü bozulmalarını engellemek için yüzeyini saniyede yaklaşık bin kez esneterek gerçek zamanlı düzeltmeler yapacak. Dengeleme aynası (M5) ise, ışığın bilimsel enstrümanlara ulaşmadan önce görüntüyü stabilize etmesini sağlayacak.
Dünya’nın Dönüşünü Denkleme İhtiyacı
Teleskobun gökyüzündeki hedef cisimleri izleyebilmesi için Dünya’nın dönüşünü dengelemesi gerekiyor. Yatay dönüşü sağlayan azimut hareketi ile dikey eğim hareketinin bir araya gelmesi, cihazın gökyüzündeki her noktaya yönelmesine olanak tanıyor. Testin bu aşamada gerçekleştirilmesi, hassas optik parçalar montaj edilmeden önce mekanik sistemlerin doğrulanmasını sağladı.
Deniz seviyesinden 3.046 metre yükseklikte, kuru iklimi ve düşük nem oranıyla gözlem yapmak için elverişli olan Atacama Çölü’ndeki Cerro Armazones zirvesinde bu platformun oluşturulabilmesi için inşaat öncesinde yaklaşık 220.000 metreküp kaya çıkarılmıştır.