1899 yılında, Polonya’nın Baltık Denizi kıyısındaki Bagicz köyü yakınlarında, doğa arkeoloji tarihinin en ilginç keşiflerinden birini zorla gün yüzüne çıkardı. Şiddetli kıyı erozyonu neticesinde deniz kenarındaki bir uçurumdan düşen dev bir meşe ağacı, yerel halkı korkutmuştu. Bu, tek bir ağaç gövdesinin oyulmasıyla yapılmış ve oksijensiz ortam sayesinde mükemmel bir şekilde korunmuş iki bin yıllık bir ahşap lahit olarak ortaya çıktı. İçinde ise Roma Demir Çağı’na ait Wielbark kültüründe yaşamış genç bir kadının iskeleti yer alıyordu.
Keşfin Gizemi ve Önceki Varsayımlar
Bir asırdan fazla bir süre geçmesine rağmen bilim dünyasını zorlayan büyük bir çelişki, modern laboratuvar teknolojilerinin ilerlemesiyle nihayet aydınlatıldı. Lahit ilk bulunduğunda arkeologlar, kadının sosyal elit bir “prenses” ya da aristokrat olabileceği düşüncesindeydiler. Zira genç kadın, bronz bir kıyafet iğnesi (fibula), cam ve kehribar boncuklardan yapılmış dikkat çekici bir kolye, bronz bilezikler ve ayaklarının altında bir ahşap tabure ile lüks bir inek derisinin üzerinde gömülmüştü.
1980’lerdeki Yeniden İncelemeler
Ancak 1980’lerde kalıntıları yeniden inceleyen uzmanlar, bu teoriyi geçersiz kıldılar. Kadının mezarı aslında o dönemde yaşayan Wielbark kültürünün geleneklerini yansıtıyordu. Büyük ihtimalle yalnız bir mezar da değildi; kıyı erozyonu sadece onun bulunduğu yeri açığa çıkarmış, diğer mezarlar ise toprağın altında kalmıştı.
Zaman Çelişkisi ve Çözüm Arayışları
Arkeologları onlarca yıl boyunca düşündüren asıl muamma ise zamanlama ile ilgiliydi. Mezardan çıkarılan takılar ve eşyalar, kadının MS 2. yüzyılın ilk yarısında gömüldüğünü gösteriyordu. Ancak kadının dişine yapılan ilk radyokarbon testleri, onun bu tarihten en az 100 yıl önce yaşadığını ortaya koyuyordu. Bir insan, öldüğü tarihten 100 yıl önce gömülemezdi.
Marta Chmiel-Chrzanowska’nın Araştırmaları
Bu imkansız çelişkiyi çözmek için ünlü arkeolog Marta Chmiel-Chrzanowska, projeyi yeniden başlattı. Avrupa’nın en değerli ahşap lahitlerinden biri olduğu için araştırmacılar, esere zarar verme korkusuyla meşe ağacından örnek almaya cesaret edememişti. Ancak gelişen modern dendrokronoloji (ağaç halkası tarihleme) yöntemi, gözle görülmeyecek kadar küçük parçalarla analiz yapılmasına olanak sağladı. Yapılan testlerde, lahitin yapıldığı meşe ağacının MS 112 ile 128 yılları arasında kesildiği laboratuvar tarafından doğrulandı. Yani tabut, mezardaki eşyalarla tam uyumlu görünüyordu. Peki diş neden 100 yıl daha yaşlıydı?
Kimyasal Analizler ve Sonuçları
Bilim insanları, kadının dişinin neden bu kadar eski göründüğünü anlamak için diş minesindeki nitrojen, oksijen ve stronsiyum izotoplarını incelediler. Sonuçlar, modern tarihleme yöntemleri açısından öğretici bir ders niteliğindeydi: Genç kadının çocukluğu ve gençliği boyunca hayvansal protein, özellikle de Baltık Denizi’nden elde edilen deniz ürünleri ile beslendiği ortaya çıktı. Deniz canlıları, atmosferdeki daha yeni karbon yerine su altındaki binlerce yıllık eski karbonu (Karbon-14) bünyelerinde barındırmaktadır. Bu balıkları tüketen kadının dişleri de radyoaktif olarak aslında olduğundan 100 yıl daha yaşlı görünüyordu; bu duruma “rezervuar etkisi” denir.
Yeni Gerçekler ve İnsanın Göçü
Stronsiyum analizleri daha şaşırtıcı bir gerçeği ortaya çıkardı; bu genç kadın aslında o bölgenin yerlisi değildi. Uzak bir coğrafyadan, muhtemelen farklı su kimyasına ve beslenme zincirine sahip başka bir topraktan Baltık kıyılarına göç etmişti. Bu durum, Roma Demir Çağı’ndaki insan hareketliliği hakkında yeni anlayışlar sağlayacak kapılar açtı.
Yükselen deniz seviyeleri ve çamurlu kıyı şeridinin oluşturduğu tamamen oksijensiz (anaerobik) koruma sayesinde günümüze kadar bir çöp bile çürümeyen bu lahit, modern bilimin moleküler düzeydeki gücü sayesinde iki bin yıl sonra sahibinin kim olduğunu ve neyle beslendiğini tüm dünyaya ilan etti.
Başlangıçtaki Teori: “O Bir Soylu Prenses” Mi?
Bilimi zorlayan 100 yıllık zaman çelişkisi bu şekilde yanıt bulmuş oldu. Cevap, dişlerdeki kimyada gizliydi.
Yorumlar kapalı.