Kayıtlar, Ay’ın gökyüzündeki en eski bilmecesini aydınlatmaya devam ederken, karanlık yüzünün altında saklı yapıları gün yüzüne çıkardı. Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA) tarafından yürütülen Chang’e-4 görevi, Dünya’dan hiç görünmeyen bu uzak yüzün yeraltı anatomisini bu kez daha net ortaya koydu. Journal of Geophysical Research: Planets dergisinde yayımlanan analizler, Ay’ın jeolojik evrimine dair önceki inançları sarsacak nitelikte veriler sunuyor.
Chang’e-4 ile yeraltı haritalama dönemi
2018 yılında Ay’ın uzak yüzüne inerek bir ilke imza atan Chang’e-4 uzay aracı, yüzeyin altına gönderdiği radar sinyalleriyle yerkabuğunun yaklaşık 300 metre derinliğe kadar olan katmanlarını inceledi. Gezegensel Bilim Enstitüsü’nde görevli astrojeoloji uzmanı Jianqing Feng liderliğindeki ekip, Ay yüzeyinin ilk 40 metrelik üst tabakasının kozmik toz, gevşek toprak ve çarpmalarla kırılmış kaya bloklarından oluştuğunu belirledi.
Derinlerdeki göktaşı izi
Bu tortul tabakanın hemen altında yürütülen ayrıntılı bilgisayar modelleri, geçmişte devasa bir göktaşının Ay’a çarpması sonucu oluşan ve zamanla üzerini toz bulutları kapatmış gizli bir çarpma krateri tespit etti. Araştırmacılar, bu yapıların Ay’ın erken oluşum evrelerinde görülen şiddetli asteroid bombardımanının izlerini taşıdığını ifade ediyor.
Antik lav tabakaları ve oluşumun izleri
Yüzeyin daha derinlerine inen bilim insanları, Ay’ın antik geçmişine dair en somut jeolojik kanıtları elde etti. Radar verileri, yeraltında birbirinden tamamen ayrışmış beş belirgin antik lav tabakasının varlığını kayıt altına alıyor. Teorik tahminlere göre Ay, yaklaşık 4,51 milyar yıl önce Mars büyüklüğünde bir gök cisminin genç Dünya’ya çarpması ve gezegenimizden devasa bir parça koparmasıyla meydana geldi.
İç enerji ve volkanik geçmiş
Oluşumunu takiben 200 milyon yıl boyunca uzay enkazlarının hedefi olan Ay’ın kabuğunda derin çatlaklar oluştu. Tıpkı Dünya’da olduğu gibi, o dönemde Ay’ın mantosunda sıvı halde bulunan erimiş magma, bu çatlaklardan sızarak yüzeye yayıldı ve üst üste binecek devasa volkanik katmanları oluşturdu.
Chang’e-4’ün sağladığı yeni jeofizik verileri, Ay’ın volkanik geçmişine dair dramatik bir gerçeği da gün yüzüne çıkardı: Yeraltındaki volkanik kaya katmanlarının yüzeye yaklaştıkça inceldiği tespit edildi. Araştırma yazarı Jianqing Feng, bu durumun Ay’ın iç enerjisinin zamanla azaldığını kanıtladığını ifade ederek şunları kaydetti: “Ay, sonraki volkanik evrelerinde yavaş yavaş soğuyordu ve tabiri caizse enerjisi tükeniyordu. İç gücü zamanla zayıfladığı için yüzeye püskürttüğü lav miktarı da azaldı.”
Kısa özet: Ay’ın jeolojik ölümü mü?
Bilim dünyası, Ay’daki aktif volkanik faaliyetin 1 milyar ila 100 milyon önce tamamen durduğunu ve uydumuzun jeolojik olarak ölü bir gök cismi olduğunu kabul ediyordu. Ancak elde edilen bu son veriler, Ay’ın en derin noktalarında hâlâ aktif magma ceplerinin bulunabileceğini ve tamamen sönmediğini gösteriyor. Uzmanlar, Chang’e-4’ün yüzey altı haritalama çalışmalarının gelecekte Ay üsleri kurma ve yeraltı kaynaklarını keşfetme amacıyla hayati önem taşıdığını belirtiyor.
İlk 40 metre yeraltı kraterleriyle dolu
Çalışmalar, Ay’ın karanlık yüzündeki yeraltı yapılarının derinliklerinde ilk 40 metreyi kapsayan kraterlerin ve içindeki boşlukların ayrıntılarını sunuyor.
Milyarlarca yıllık 5 dev lav katmanı açıga çıkartıldı
Birbiriyle kesişen beş antik lav tabakasının, derinlerde saklı olduğu ve yeni verilerle gün yüzüne çıktığı ifade ediliyor.
“Jeolojik olarak ölü” kabul edilen uydu’da magma izi
Radar ve modelleme sonuçları, Ay’ın iç yapısında magma izi bulunduğunu ve tamamen soğumamış olabileceğini gösteriyor; bu da Ay’ın jeolojik tektonisinin tamamen tükendiği yönündeki önceki varsayımı sorgulatıyor.
Yorumlar kapalı.